01st czerwca

Praca na czarno

Praca na czarno to praca najemna, która wykonywana jest bez nawiązania stosunku pracy. W takim przypadku nie ma mowy o jakiejkolwiek umowie o pracę, umowie zlecenie, umowie o dzieło ani żadnej innej pisemnej formie umowy, która łączyła by pracodawcę z pracownikiem. Obie strony łączy tylko to, że jedna pracuje nielegalnie dla drugiej. Jednym słowem pracownik na czarno pracuje i otrzymuje wynagrodzenie, ale nie ma żadnych niezbędnych świadczeń. Nie jest ubezpieczony przez pracodawcę bo oficjalnie go nie ma.

Praca na czarno określana jest również pracą na lewo, a osoby zatrudnione na czarno zalicza się do tak zwanej szarej strefy.

Często zdarza się, że w poszukiwaniu zatrudnienia ludzie decydują się na wyjazd do innego kraju i tam podejmują nielegalna pracę. Praca nielegalna oznacza też brak jakichkolwiek zabezpieczeń socjalnych. Pracownik nie ma ubezpieczenia, co w praktyce oznacza, że w przypadku choroby za wszystko będzie musiał zapłacić z własnej kieszeni. Kolejnym problemem może okazać się wyegzekwowanie wynagrodzenia od pracodawcy, bo przecież oficjalnie pracownik nielegalny nie jest zatrudniony i ciężko udowodnić stosunek pracy.

Nie rzadko zdarza się sytuacja, kiedy po zwolnieniu nielegalnie zatrudnionego pracownika z pracy, ten - chcą się zemścić donosi na dawnego pracodawcę, iż niezgodnie z prawem zatrudnia pracowników na czarno, nie odprowadzając w ten sposób należnych składek.

Dlaczego firmy zatrudniają pracowników na czarno?

Małe firmy zatrudniają pracowników niezgodnie z prawem, gdyż inaczej nie byłyby w stanie utrzymać się na rynku. Składka ZUS dla nowo zakładanych form wynosi 337,70 PLN. Z czasem jednak ta opłata wzrasta do swej podstawowej wartości wynoszącej obecnie 839,02 PLN. Dla małej firmy to na prawdę duży wydatek. Niewielkie przedsiębiorstwa mogę konkurować z wielkimi i bogatymi firmami głównie dzięki oferowaniu tych samych albo lepszych jakościowo produktów, za niższą cenę. Tę właśnie niska cenę można osiągnąć zatrudniając pracowników bez umowy - unikając w ten sposób uiszczania wspomnianych wcześniej składek ZUS.

Duża liczba firm zatrudniających legalnie swoich pracowników nie zarabia dużych pieniędzy. Wystarcza im jedynie na pokrycie kosztów działalności. Pozostaje im tylko nadzieja że będzie lepiej i przyjdzie czas kiedy zyski firmy wzrosną. Deską do trumny dla uczciwych firm była ustawa o zamówieniach publicznych. Teraz w instytucjach państwowych jedynym kryterium wyboru firmy jest cena, nieważne są referencje i lata współpracy. Przez to przetargi wygrywają firmy, które zatrudniają na czarno, oszczędzają na kosztach.

Składki ZUS

Od 2009 roku wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, zamiast kwartalnie, jest ustalana jedynie raz do roku.

Jeżeli liczba ubezpieczonych zgłaszanych do ubezpieczenia wypadkowego wynosi nie więcej niż 9, to stopa procentowa składki na ubezpieczenie wypadkowe wynosi 50% najwyższej stopy procentowej ustalonej na dany rok składkowy dla grup działalności. Od 1 kwietnia 2009 r. wartość tej stopy procentowej wynosi 1,67%

Płatności składek ZUS przypadają:

  • 5 dnia następnego miesiąca dla jednostek budżetowych
  • 10 dnia następnego miesiąca dla samo zatrudnionych
  • do 15 dnia następnego miesiąca dla pozostałych płatników

Kto nie dopełnia obowiązku opłacania składek ZUS w przewidzianym terminie oraz kto nie dopełnia obowiązku przesyłania deklaracji rozliczeniowych oraz imiennych raportów miesięcznych w przewidzianym terminie, podlega karze grzywny do 5 tysięcy PLN.

Dlaczego ludziom opłaca się pracować bez umowy?

Praca na lewo jest dla pracodawców sposobem obniżenia kosztów zatrudnienia, a dla pracownika często lepiej płatnym źródłem dochodu lub jedyną możliwą do znalezienia pracą. Na taki proceder nie pozwala państwo z powodu utraconych korzyści, nakładając surowe kary szczególnie na pracodawców. Natomiast pracownikowi za pracę na czarno w zasadzie nic nie grozi, ewentualną karą jest grzywna.

Zatrudniany nielegalnie pracownik zarabia średnio około 400 PLN miesięcznie.

Praca na czarno jest na rękę osobom, które nie mogą legalnie pracować (np. osoby będące na emeryturze). Kilkaset złotych emerytury wystarcza im czasami jedynie na przysłowiowy kawałek chleba. Niektórzy chcieliby nawet pójść do pracy ale nie mogą. Pracując na czarno, pieniądze dostają z opóźnieniem, ale zawsze to lepsze niż siedzieć w domu i się nudzić.

Można dodatkowo dorobić na boku. Odpowiada im to, bo mogą zarobić dużo więcej niż po odprowadzeniu przez pracodawcę podatku i zaliczki na ubezpieczenie.

Główne powody pracy na czarno:

  • Brak możliwości znalezienia pracy
  • Niewystarczające dochody
  • Zbyt wysoka składka ubezpieczeniowa
  • Pracodawca proponuje wyższe wynagrodzenie, ale bez umowy o pracę
  • Wysokie podatki
  • Możliwość utraty świadczeń przy podjęciu pracy rejestrowanej
  • Trudna sytuacje rodzinna lub życiowa
  • Niechęć związania się na stałe z miejscem pracy

Teoretycznie za pracę na czarno nie można nikogo deportować do Polski, choć niektóre kraje zastrzegają, iż w niektórych wypadkach będzie to możliwe. Mowa tutaj między innymi o Danii i Belgii. Jednak problemy prawne to nie jedyny powód, dla którego nie warto pracować na czarno.

Czy warto upominać się o dokument zatrudnienia?

Dużo firm zwalnia swoich pracowników po tym jak Ci zapytają się o umowę o pracę. Jedna z pracowniczek pewnej firmy opowiada jak szef powiedział, że nie jest z niej zadowolony i ją zwolnił. Po jakimś czasie wyszło jednak na jaw, iż z tej firmy wylatywali wszyscy, którzy upominali się o umowę.

Ilu Polaków pracuje na czarno?

W Polsce nie ma oficjalnych danych, które pokazywały by, ile ludzi pracuje na czarno. W ubiegłym roku służby Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej sprawdzające legalność zatrudnienia stwierdziły w kilkudziesięciu tysiącach skontrolowanych firm prawie 7 tysięcy osób pracujących bez umowy.

Praca na czarno jeszcze kilka lat temu była na porządku dziennym. Wolne prawo pracy oraz brak dotkliwych sankcji sprawiły, że pracodawcom opłacało się zatrudniać pracowników bez nawiązania stosunku pracy. W obliczu ogromnego bezrobocia podwładni nie domagali się umów gdyż zależało im na jakimkolwiek zajęciu.

Jak podaje GUS, w zeszłym roku pracowało w ten sposób ponad 1,3 miliona Polaków z czego dla 63% z nich było to podstawowe zajęcie. Niektóre źródła podają iż liczba osób zatrudnionych nielegalnie sięga 5 milionów co stanowiłoby ponad 21% zdolnych do pracy. Pocieszającym może być jedynie fakt, iż ilość osób zatrudnionych nielegalnie spada. Jeszcze 10 lat temu szarą strefę współtworzyło 1,5 miliona naszych rodaków.

Co grozi za zatrudnianie pracowników na czarno w Polsce i UE?

W Polsce za zatrudnianie na czarno grozi grzywna do 30 tysięcy PLN plus opłacenie składek ZUS i podatku z odsetkami. Pracownik może zapłacić od 500 PLN do 5 tysięcy, pracodawca natomiast - co najmniej 3 tysiące PLN. Tylko teoretycznie grożą pracodawcy dwa lata więzienia - za złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracownika.

Za zatrudnianie na lewo w Niemczech pracodawcy grozi kara do 25 tysięcy euro. Karany jest także pracownik musi zapłacić podatki i składki oraz grzywnę do 5 tysięcy euro. Jeżeli wyłudza także zasiłek dla bezrobotnych - podobnie jak pracodawca może nawet iść “za kratki”. W zeszłym roku u naszych zachodnich sąsiadów wszczęto ponad 80 tysięcy spraw karnych.

Pracownik pracujący nielegalnie w Danii może na rok zostać pozbawiony wolności. Grozi mu też kara finansowa naliczana za każdy miesiąc nielegalnej pracy. Zarówno zatrudniającemu, jak i pracującemu nielegalnie grożą grzywny.

One Response to “Praca na czarno”

  1. Świadectwo pracy | Praca Wrocław - oferty pracy we Wrocławiu Says:

    [...] niezwłocznie wydać pracownikowi jego świadectwo pracy. Oczywiście nie dotyczy to osób zatrudnionych na czarno.  Świadectwo pracy jest to dokument, w którym pracodawca potwierdza zatrudnienie pracownika. [...]

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.

grupa LGBT